Earth

Gisteravond heb ik de prachtige documentaire ‘Earth’ gezien. Spectaculaire beelden die je eens te meer doen beseffen hoe fantastisch mooi de natuur kan zijn. Je zou er spontaan Groen Links van gaan stemmen (dat doe ik overigens al). Het enige minpuntje was het moralistische einde, waar ons nog even een schuldgevoel over het veranderende klimaat door de strot werd geduwd.

Het zal u misschien verbazen van een notoire bomenliefhebber en SUV-hater als ik, maar ik geloof niet zo in de theorie van de opwarming van de aarde. Ik zal u een aantal argumenten geven.

Allereerst moet u zich realiseren dat de zogenaamde feiten die u voorgeschoteld krijgt geen waarheden zijn, maar observaties die door wetenschappers al naar gelang hun geloof worden geïnterpreteerd. Zo is bijvoorbeeld de temperatuur in de afgelopen eeuw gestaag gestegen. Maar omdat we niet weten hoe de schommelingen in de vijftig eeuwen daarvoor zijn geweest, kunnen we onze data niet zuiver interpreteren. Net zo min als dat je de groeicurve van een baby kan bepalen wanneer je alleen het gewicht tussen maand 6 en maand 7 weet.

Waar we overigens wel een schatting van kunnen maken, is van de cycli der ijstijden. Volgens die schatting hadden we tienduizend jaar geleden al de bontjas aan moeten trekken. We leven zogezegd in toegevoegde tijd. Saillant detail daarbij is dat de opwarming van de aarde, via veranderende golfstromen en toegenomen sneeuwval hogerop, uiteindelijk zal leiden tot een nieuwe ijstijd. Het zou dus zomaar kunnen dat de aarde slechts bezig is zijn afspraak met de kou na te komen.

Een tweede probleem is dat we niet kunnen voorspellen waartoe de opwarming zal leiden. Het ecosysteem is immers vele malen meer complex dan bijvoorbeeld ons wereldeconomisch toneelstukje of het dagelijkse weer en iedereen weet hoe slecht we die voorspellen. Doemdenken neemt dan al snel de overhand, gevoed door onze aangeboren angst voor het onbekende. Het is gemakkelijk om, zoals de makers van Earth, te suggereren dat wanneer de zee opwarmt, het plankton verdwijnt en dus de bultrugwalvissen zullen sterven van de honger. Zo simpel werkt het natuurlijk niet. Voor hetzelfde geld ontstaat er door de opwarming een enorme populatie garnalen bij Kaap de Goede Hoop en zijn de walvissen eindelijk verlost van hun jaarlijkse trektocht van vijfduizend kilometer tussen zoog- en fourageergebied.

Vervolgens moet u zich afvragen waarom wij eigenlijk zo graag willen dat alles bij hetzelfde blijft. Als Earth iets laat zien, dan is het wel dat dynamiek nou juist de motor van het ecosysteem is.

De natuur is altijd in beweging en past zich immer aan. Het laatste wat je in zo’n systeem moet doen, is ingrijpen en alles bij hetzelfde houden. 99,99% van alle diersoorten die ooit geleefd hebben is al lang en breed uitgestorven en het resultaat is de wereld die wij nu zo prachtig vinden. Het is geen wens van de natuur om niet te veranderen, het is een wens van ons. Onze motieven zijn niet zo nobel als Al Gore u wilt doen geloven.

Net zo min als dat de natuur wensen heeft, maakt zij onderscheid tussen goed en kwaad. Een beetje ijsbeer zal u zonder pardon in stukken scheuren en opeten wanneer hij u ontmoet. Waarom vinden wij hen dan zo zielig en willen we niet dat ze uitsterven?

Omdat we empatische wezens zijn. Het is de paradox in de mens dat hij dat wat leeft kan koesteren alsof het zijn eigen vlees en bloed is, maar tegelijkertijd de meest destructieve soort is die de natuur ooit heeft voortgebracht.

Zo schieten we met het grootste gemak duizenden ganzen af zodat we onbelemmerd naar verre oorden kunnen vliegen om te genieten van de ongerepte natuur. Zo woont de baas van mijn broer naast een prachtig natuurgebied vlak onder Eindhoven en rijdt hij iedere dag heen en weer naar zijn werk in Maastricht. Een dagelijks spoor van 36 kilo CO₂, omdat hij zo geniet van de natuur. Hoezo paradoxaal?

Ook ik bewonder de pracht en praal van het leven om ons heen. Ook ik ben fel gekant tegen het jaarlijks doodknuppelen van tweehonderdduizend zeehonden of het kappen van een stuk regenwoud ter grootte van de Britse eilanden, zoals in de afgelopen vijf jaar is gebeurd. Ik vind dit, omdat ik mens ben. Maar probeer mij niet wijs te maken dat wij mensen zo belangrijk zouden zijn dat we de levensloop van onze planeet kunnen bepalen. Het enige waar wij last van hebben, is ons ego. Ten goede en ten kwade. Het zal de rest van de wereld een zorg zijn.