De mens en zijn zelfoverschatting

 

De mens en zijn zelfoverschatting

 

Om de een of andere reden denken wij vaak dat wij beter zijn, dat wij meer kunnen, meer voorstellen, terwijl de realiteit iets heel anders laat zien.

Het kabinet is gevallen en commentatoren vallen over elkaar heen om de politici af te branden. Maar wie beter kijkt, ziet dat geen enkel politiek systeem lang stand houdt. Regeringen vallen overal en altijd, de adel komt en gaat, en dictators zijn geen haar beter. Dit is namelijk wie wij zijn, dit is wat wij met z'n allen optuigen en weer afbreken.

En toch denken wij dat het beter kan. Alsof we blind zijn voor de realiteit. We denken dat we beter voor de aarde kunnen zorgen, maar ondertussen hebben we de aarde flink vervuild. We denken dat we een democratie kunnen handhaven, maar ondertussen vinden we onze eigen mening het belangrijkste. Dat wat wij doen (de aarde vervuilen) staat haaks op dat wat wij denken dat we zouden kunnen doen (goed voor de aarde zorgen). Mensen die in het laatste blijven hangen, zullen veelal het eerste blijven doen. Klagen over de toestand in de wereld, zonder zelf daadwerkelijk hun gedrag te veranderen. Het is haast alsof wij met ons geklaag ons geweten voldoende kunnen sussen.

Is dat het principe van de biecht? We halen smerigheid uit, biechten het op aan onze Lieve Heer, en daarmee is de kous af. Ik denk dan: haal gewoon die smerigheid niet uit. Maar ook dat is makkelijk gezegd en moeilijk gedaan. Wij zijn namelijk mensen, en mensen zijn niet bepaald perfecte wezens. Wij doen dingen die niet zo slim zijn, niet zo aardig, en waar we later wroeging van krijgen. De aard van de mens heeft aldus de biecht voortgebracht.

Dit is wie wij zijn. Wij denken dat wij beter kunnen, maar we doen het niet. En aangezien onze werkelijkheid gerealiseerd wordt door wat wij doen en niet door wat wij denken, is dit onze wereld geworden. Zo eenvoudig is het.

Meer voorbeelden van zelfoverschatting? Zet een mens in een auto en hij denkt dat hij Max Verstappen is. Giet er wat alcohol in en luister naar zijn praatjes. Geef hem een goed salaris en hij gaat als een koning wonen. Social media draait op het simpele principe dat iemand zich daarop beter kan voordoen dan hij eigenlijk is. Velen menen dat de mens aan de top van de voedselketen staat, dat wij de dominante soort op aarde zijn. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Zijn wij diep van binnen dan zo ontevreden met onszelf? Is zelfoverschatting een verdedigingsmechanisme tegen het besef van onze nietigheid? Of ligt het gewoon in onze aard, gedreven door genen en cultuur? Ik heb geen idee, en het doet ook niet ter zake.

De Wijze kent drie schatten: nederigheid, spaarzaamheid en compassie. De Wijze zal zichzelf niet overschatten, omdat hij weet dat hij niets voorstelt. En dat geldt ook voor mij. Wie groot wil zijn, moet klein worden. Maar dat is voor een mens verrekte lastig om te doen...