Hebzucht

HEBZUCHT is het woord dat telkens door mijn hoofd schiet wanneer ik nieuws over de kredietcrisis hoor. HEBZUCHT is een slechte eigenschap van de mens – als je het daar niet mee eens bent moet je nu stoppen met het lezen van deze column. HEBZUCHT, wat is het eigenlijk?

“HEBZUCHT - sterk verlangen alles te willen hebben” (Van Dale online).

Het Engelse woord ‘greed’ klinkt mij veel smeriger en daarom toepasselijker in de oren. De Engelse Wiki zegt dit: Greed is the selfish desire for or pursuit of money, wealth, power, food, or other possessions, especially when this denies the same goods to others. It is generally considered a vice, and is one of the seven deadly sins in Catholicism.

HEBZUCHT wordt dus in de bijbel een zonde genoemd, en wel hierom. Iemand die bezittingen hoger waardeert dan God maakt zich schuldig aan de verering van een afgod, of aan verering van zichzelf als je redeneert dat hebzucht een vorm van zelfverheerlijking is. Aldus een overtreding van regel 1.

Ik neem aan dat die grijze bankmannen met hun waggelende onderkinnen, hun saaie dure brilletjes en hun kreukloze maatpakken van huis uit keurig als christen opgevoed zijn. Zo zien ze er in ieder geval wel uit. Maar achter die façade van religieuze welvaartsbeschaving blijken slimme stoute jongetjes te zitten.

Stoute jongetjes die er een enorme puinhoop van hebben gemaakt. Verdwaald in een doolhof van risicovolle beleggingen, verzopen in een storm van dood kapitaal. Je zou haast denken dat deze mannen hun riante jaarsalarissen, aandelenpakketten en miljoenenbonussen niet waard waren.

Want hoe zat dat ook maar weer? Stellen wij linkse socialisten de excessieve beloningscultuur niet al jaren aan de kaak? Werden wij niet weggehoond door de liberale voorvechters van de vrije markt? Nee, die topmannen zouden voor een schijntje niet in Nederland willen werken, riepen ze in koor. Je moest marktconform belonen, anders verloor je je concurrentiepositie.

Helaas. Deze zogenaamde topbestuurders hadden vooral een snelle opwaardering van de koers van hun aandelen op de agenda staan. Zodat ze in een paar jaar tijd tientallen miljoenen euro’s konden binnenhalen, om daarna op te stappen– met een marktconforme oprotpremie – en elders dezelfde truc nogmaals uit te halen.

Deze mannen kennen geen scrupules. Vandaag lekte uit (nu.nl) dat de baas van Fortis, de eerste die ontslagen werd vanwege de crisis, een beloning van vier miljoen euro mee heeft gekregen. Zulks een beloning voor iemand die een bank tot aan de rand van de afgrond heeft gebracht, is op geen enkele manier goed te praten. Eenieder die nog durft te beweren dat de goeie man recht op het geld heeft, want tja, contract is contract, en we leven in een vrije markt, dus als het bedrijf hem het geld wil geven… - iemand die dit gelooft, kan bij mij gratis een hersenscan komen halen.

De publieke en politieke opinie is inmiddels honderdtachtig graden gedraaid. De hele wereld roept moord en brand, zelfs Allan Greenspan, de keizer van de vrije markt, geeft zijn falen toe. Strengere overheidscontrole, beperkte beloningen, lange termijn strategie in plaats van snel geld. Het einde van de graaicultuur van de vrije markt lijkt in zicht.

Deze genoegdoening smaakt lekker maar schieten we er wat mee op? Je hoopt dat mensen leren van de fouten uit het verleden. Een wijs man weet: als de geschiedenis ons íets leert, dan is het dat we niet leren van onze geschiedenis.

Bovendien zijn de politici met handen en voeten gebonden aan hun geldschieters. De autoindustrie kijkt over Angela Merkels schouder mee, de City hijgt in de nek van Gordon Brown en het nog maar afwachten of de nieuwe president van de VS niet net zo hard door het bedrijfsleven geregisseerd gaat worden als de gevaarlijke gek die er de afgelopen acht jaar heeft gezeten.

Daarom voorzie ik dat de kapitalistische bierkaai waartegen wij linkse rakkers vechten ons de komende jaren nog zal verslaan. Hebzucht is een menselijke eigenschap, net als de zes andere dodelijke zonden. Er is meer voor nodig dan een nieuwe vorm van kapitalisme om die nare eigenschap eruit te krijgen.

Kapitalisme joepie!

De kapitaalcrisis duurt onverminderd voort. Joepie! Ik geniet met volle teugen van de tegenstrijdige analyses, de blinde paniek, de absurde interventies en vooral van het feit dat ik nergens last van heb. Ik stel mij zo voor dat het vooral jeukt bij mensen die flink in aandelen hebben geïnvesteerd. Die zien hun kapitaaltje ineens in waarde halveren. Tja, denk ik dan, dat is all in the game.

Maar nee, onze machthebbers beslissen anders. Zij hebben bepaald dat we met z’n allen niet armer mogen worden en pompen daarom honderden miljarden euro’s in de bankwereld. Euro’s, waarvan het nog maar de vraag is of die volgende week niet een kwart van hun waarde hebben verloren. Euro’s, die op heel veel andere manieren besteed hadden kunnen worden. Euro’s, die wij met z’n allen moeten betalen, ook al heb je geen weet van de kredietcrisis.

En dat allemaal omdat de politici niet in staat zijn buiten de geëffende paden van het marktfundamentalisme te denken. Het riedeltje is eenvoudig: mensen die minder te besteden hebben gaan minder consumeren, waardoor de werkgelegenheid afneemt en we in een recessie belanden. En dat willen we natuurlijk niet. We staan op de Mont Blanc van de welvaart en we zijn niet van plan naar beneden te komen.

Dat bovengenoemd scenario slechts een theorie is, niet eens gebaseerd op waargenomen feiten, geverifiëerde experimenten, of dubbelblind gerandomiseerd onderzoek, vertellen ze er gemakshalve niet bij. De markteconomie is niet meer dan een leuk bedacht verhaaltje waarvan de grote voordelen voor enkelen gemakkelijk opwegen tegen de kleine nadelen voor velen. Het is gebaseerd op het gegeven dat mensen altijd meer willen en bereid zijn daarvoor op de pof te leven.

Wellicht zou het een idee zijn om eens te stoppen met het ongebrijdelde lenen. Wat je niet hebt, kan je niet uitgeven, zo moeilijk is dat niet te begrijpen. Helaas gebeurt precies het tegenovergestelde. Krediet wordt een nivootje hoger getild. Geen tienduizend euro voor een individu, maar tien miljard euro voor een instelling. Op de pof.

Dat krijg je, als de oplossing voor de crisis komt van mensen die blijven geloven in het systeem, ook al is dat systeem ontploft. Daarom beschouw ik de kapitaalinjectie als niet meer dan een doekje voor het bloeden. Een hele grote doek, dat dan weer wel.

Over bloeden gesproken, hoe zit dat nou eigenlijk in het weekend? De beurs is dan gesloten, de handelaren zitten in de kroeg, de banken zijn op slot. Crisis, hoezo crisis? Bizar. In mijn vak bloedt de patiënt gewoon door, ook op de zaterdagavond. Het geeft eens te meer aan hoe ver van de financiële wereld van de werkelijkheid staat.

Maar goed, terug naar de ellende. Hoe erg is het eigenlijk? Ik heb nog niemand gezien die kon of durfde te voorspellen waar dit alles heen gaat. In absolute zin valt het ook wel mee. De Dow Jones staat nu, na een week van 22% verlies, nog steeds hoger dan in 2000 (toen de IT bel was gebarsten) en hoger dan in 2002 (na de aanslag op de Twin Towers). Laten we niet vergeten dat de beurskoersen in de afgelopen jaren alleen maar zijn gestegen. Logisch dat na zo’n stijging eens een daling komt.

En geld is er nog genoeg, getuige de honderden miljarden euro’s die overheden en centrale banken op de planken hebben liggen. Zolang de inflatie niet stijgt, maken de drukpersen overuren. En de inflatie stijgt voorlopig niet, want de rente gaat alleen maar omlaag en de olie is nog maar half zo duur als een jaar geleden.

Zo bezien ziet het er voor ons rooskleurig uit. Een lagere rente drukt de prijzen en over een tijdje kost een liter benzine nog maar 1 euro. Een mooie compensatie voor de waardedaling van je aandelen. Ja, laat die financiële jongens maar wieberen.

Kapitalisme hoera!

Het zijn boeiende dagen, nu het kapitalisme op z’n weelderige grondvesten schudt en de Amerikaanse economie zich als aangeschoten wild door het moeras van Wall Street wurmt. Het is een zooitje en je voelt hoe de radeloze paniek gestaag onder de huid van de machthebbers kruipt. Niemand kan immers voorspellen hoe of wanneer de dominostenen van de vrije geldmarkt tot stilstand gaan komen, en niemand weet of en hoe de crisis de gewone man zal treffen.

Zoals u waarschijnlijk wel weet, ageer ik al jaren tegen het ongebrijdelde kapitalisme. Het vermalijde systeem waarin de rijken over de ruggen van anderen nog rijker kunnen worden zonder dat hen een strobreed in de weg wordt gelegd. Het systeem waarin de waarde van iets alleen, maar dan ook alleen, in geld uitgedrukt mag worden. Waar getruukte hedgefondsen er met uw belastinggeld vandoor gaan en absurde bonussen de beloning zijn voor mismanagement en uitverkoop.

Maar nu lijkt het gedaan met de graaicultuur van het casino-kapitalisme. Koning Hebzucht en prins Amoraal zijn ten val gebracht! Reden voor een feestje? Nee. Want we zijn er nog lang niet.

Allereerst moeten we ons afvragen hoe het zo ver is gekomen. Een gebrek aan toezicht? In Amerika zeker, maar daar hebben de Amerikanen bewust voor gekozen. Bush werd acht jaar in het Witte huis gezet om de machtige rijken nog machtiger en rijker te maken, in ruil voor een oorlog die zijn vader niet had kunnen winnen.

In Europa was er wel toezicht, maar we lieten de speculanten hun gang gaan, omdat iedereen er de vruchten van plukte. Er zullen maar weinig mensen zijn die in de afgelopen tien jaar niet op de een of andere manier hun geld in een pakketje aandelen hebben omgezet. Zelfs ik, als notoire antikapitalist, heb een of ander vermogensplan met beleggingen moeten afsluiten om m’n hypotheek te kunnen dekken.

En zolang de rendementen op beleggingen hoger waren dan de spaarrente, mochten de financiële whizzkids doen wat ze wilden. Als de welvaart stijgt, is het systeem heilig.

Wij danken onze flatscreen televisies, onze nieuwe auto’s en buitenkeukens, onze verre reizen en dure kleren aan het ongelimiteerd lenen dat het kapitalisme voorstaat. Maar het is niet het kapitalisme dat de boosdoener is. Kapitalisme is slechts een systeem, een die ons hoogste doel het beste dient: materiële welvaart. Mijn stelling is dat zolang het materialistische denken de overhand heeft, het kapitalisme zal gedijen.

Terug naar de crisis. Je kunt je afvragen of het wenselijk is dat de overheid miljarden euro’s of dollars in omgevallen banken pompt. Ik geef direct toe dat ik nooit veel begrepen heb van de economie, maar in mijn boekje moet hij die z’n billen brandt, op de blaren zitten. Ik zie dan ook niet in waarom de financiële topmensen niet financiëel ter verantwoording worden geroepen. Hit 'm where it hurts, de ‘pluk-ze’ regeling is ook voor deze doelgroep uitermate geschikt. Schraap alle bezittingen van de topmanagers van Fortis, RBS, Santander en ABN bij elkaar en voíla, het eerste miljard is binnen. Zo bezit de heer Rijkman Groenink 35 miljoen euro terwijl de deal die hem dat absurde bedrag heeft opgeleverd zowel Fortis als ABN in zwaar weer heeft gebracht. Is 35 miljoen voor één persoon dan nog te rechtvaardigen?

Maar zoiets zal vast niet gaan gebeuren. Ik hoop dat iemand met meer verstand van zaken mij eens uit kan leggen waarom de staat deze private banken moet redden. Zijn ze bang dat het systeem in elkaar stort? Zou dat zo’n ramp zijn? Neemt u van mij aan dat niemand de gevolgen kan overzien, daarvoor is het veel te ingewikkeld. En het is nog maar de vraag of een economische recessie zo slecht is. Minder consumptie betekent minder afval, minder produktie betekent minder vervuiling en minder files.

Bovendien, ons welvaartsnivo is zo hoog dat het wel een stootje kan hebben. Misschien is een recessie juist de oplossing voor de corruptie van het materialisme. Misschien dat we ons dan realiseren dat bezit niet heilig is. Op naar een maatschappij waarin niet wordt gestreefd naar veel meer voor de enkeling maar naar een beetje meer voor iedereen. Amen!

De algemene beschouwingen

Als in de beste jaren van Lubbers en Kok heeft Balkende ons land weer in een politieke komkommertijd bewogen. Het bewijs hiervoor werd geleverd tijdens de jaarlijkse mars van wansmakelijke hoofddeksels en de daaropvolgende twee dagen van debat.

Geert “Alle Marrokanen het land uit” Wilders herhaalde nog maar eens wat hij al ontelbare malen eerder had gezegd (namelijk dat alle Marrokanen het land uit moeten), One-issue diva Verdonk deed een poging haar straatje schoon te vegen, de pokdalige Marc Rutte probeerde ons er hartstochtelijk van te overtuigen dat we aan de rand van de (financiële) afgrond staan, en Agnes Kant demonstreerde dat ze in een debat nowhere near Marijnissen komt. De PvdA heb ik niet gezien, maar dat kan aan mij liggen. Met een baby en fles melk op schoot wil de aandacht wel eens verslappen.

In mijn ogen bleven alleen Halsema en Pechtold overeind. Halsema, omdat ze de enige was die het kabinet op enkele punten omarmde in plaats van overal alleen maar kritiek op te leveren; Pechtold, omdat ie de enige was die daadwerkelijk iets zinnigs zei.

En onze vrolijke vrind Jan Peter Balkenende stond achter het kanteel alsware thuis aan de koffietafel. Met kwinkslagen en soms scherpe interrupties verweerde hij zich moeiteloos tegen de voorspelbare tegenwerpingen van de oppositie.

Hun belangrijkste punt, behalve dat alle Marrokanen het land uit moeten, was dat een peiling had laten zien dat het vertrouwen van de bevolking in de regering tot 25% is gedaald. Men wilde graag weten wat de minister president daarvan vond, wat ie van plan was daar aan te doen, en of het zou het helpen als ie alle Marrokanen het land uit zou gooien.

De premier kaatste de bal terug met de opmerking dat het kabinet heel veel vertrouwen in de burgers heeft. Een meesterlijke zet. Fijntjes wees hij op de waslijst aan feiten die het kabinet in de afgelopen periode heeft bewerkstelligd. Meer werk, meer geld, meer veiligheid. Wat hij eigenlijk bedoelde te zeggen, maar onbesproken liet, was dat niet het kabinet maar de burgers aangesproken dienen te worden op een gebrek aan vertrouwen. Het gaat immers prima met het land, dus waar loopt iedereen nou eigenlijk zo over te zeuren. En daarmee maaide hij al het gras voor de oppositionele voeten weg. Want die zullen wel gek zijn voordat ze de burgers tegen zich in het harnas jagen. Er moeten immers stemmen worden gewonnen.

Zo kabbelt de Nederlandse politiek voort in de maalstroom van wereldse ellende. De gebruikelijke enquetes na de beschouwingen lieten overigens zien dat het vertrouwen in de overheid in Nederland hoger is dan in de meeste andere landen. Helaas bleek eveneens dat de haatzaaiende nonsens van Wilders hem een verdubbeling van het aantal zetels oplevert, voor wat zo'n peiling waard is. Het toont in ieder geval eens te meer dat er in dit land veel meer geld naar onderwijs moet gaan. Misschien toch maar D66 stemmen dan…