Gezond en ongelukkig

 Ik las een blog over een man die de ziekte van Parkinson kreeg. Hij is niet bij de pakken neer gaan zitten, maar heeft een reis door Afrika gemaakt die uiteindelijk 18 jaar duurde. De experience of a lifetime. Een reis die hij nooit had gemaakt als hij geen Parkinson had gekregen.

Gezondheid telt in onze wereld als een groot goed. Steeds meer wordt ingezet op preventie en leefstijl, met als doel: niet ziek worden.
Maar ziek worden hoort bij het leven. Net als ongeluk, tegenslag en de dood.
Misschien kunnen we op een andere manier gaan kijken naar ziekte en gezondheid. Misschien zou gezondheid niet langer het hoogste doel moeten zijn, maar is persoonlijk welbevinden veel belangrijker. Wil je gezond en ongelukkig oud worden, of wil je gelukkig leven en eerder sterven? Veel mensen zouden voor het laatste kiezen, maar de zorg lijkt daar niet in mee te willen gaan.

Gezond zijn is niet per definitie een positief iets. Het kan ervoor zorgen dat je verstrikt blijft in het web van werk, gezin en verantwoordelijkheden en je geen tijd hebt om de dingen te doen die je écht fijn vindt. Die stel je uit tot na je pensioen. Een reis naar Afrika bijvoorbeeld.
Wat als een chronische ziekte of een verkapt doodsvonnis ertoe leidt dat je besluit om in het moment te gaan leven en de dingen te gaan doen waar je daadwerkelijk blij van wordt? Het aantal films en boeken over dit thema is eindeloos en de les is telkens hetzelfde: wacht niet tot het moment dat je niet anders meer kan, maar begin nu met leven.

Het gaat er namelijk niet om wat je niet meer kan, het gaat erom wat je wel nog kan. De voorbeelden van mensen met een chronische ziekte die tot grootste dingen zijn gekomen, is eveneens lang. Een beperking kan bevrijdend werken. Ik las ooit een artikel dat 'de superioriy of inferiority' benoemde - hoe bepaalde gebieden in de hersenen meer actief worden als andere beschadigd zijn. Waarom een blinde beter kan horen dan een ziende.

De manier waarop wij omgaan met ziekte is misschien wel bepalender voor de impact op ons welbevinden dan de ziekte zelf. Als je de ziekte als een vijand ziet, als iets wat jou is aangedaan door het lot of door anderen (en voor je het weet heb je een complot te pakken), dan voed je jezelf met negatieve energie. Dan heeft de ziekte veel meer negatieve impact op jouw leven dan wanneer je het omarmt als een deel van jezelf.
Er zijn veel onderzoeken die dit idee ondersteunen. Chronische pijn is hier een voorbeeld van. Dat is een van de redenen waarom ik cannabis als pijnmedicatie aanraad. Men vermoedt dat cannabis niet zozeer de pijn zelf vermindert, maar het makkelijker maakt om met de pijn te kunnen leven. Acceptatie in plaats frustratie.

Als dit voor ziekte geldt, zou het dan ook voor de dood zo zijn? Hoe gaan wij om met onze sterfelijkheid, hoe gaan wij om met tegenslag en ongeluk? Ik denk dat daar een wereld te winnen valt. De zorg zou zich niet op preventie kunnen richten, maar op acceptatie. Op het leren omgaan met ziekte, met het leven en alles wat daarbij hoort.

Maar onze maatschappij is ingericht op gezonde mensen. Op mobiele mensen die volwaardig deel kunnen nemen aan het arbeidsproces. Wie ziek is, is zwak en zielig. Wie ziek is, heeft pech.
Door gezondheid als hoger doel te benoemen, maak je van de chronisch zieken verliezers. Ze voldoen niet aan de norm en worden daar dagelijks mee geconfronteerd. Met de opkomst van preventie en leefstijl komt er ook nog een beschuldigend vingertje bij. Heb jij wel genoeg gedaan om gezond te blijven? In hoeverre is het je eigen schuld dat je ziek bent?

Misschien is dat wel de belangrijkste les van de coronacrisis. Dat we de waardigheid van mensen nooit ondergeschikt moeten maken aan de preventie van een ziekte. Laten we de illusie loslaten dat gezond zijn normaal is. Dat is het niet. Wij worden allemaal geboren met meer gebreken dan we beseffen.
En daarom kan ik zonder zorgen carnaval gaan vieren. Ik leef tenslotte maar één keer.