Corona

Ik weet nog goed hoe de eerste patiënten binnenkwamen. Ernstig ziek, zwaar kortademig, met een zuurstofgehalte in hun bloed zo laag dat we het niet konden geloven.
Ik weet nog hoe de IC in rap tempo vol raakte. Hoe de afdeling longgeneeskunde en daarna de afdeling MDL omgebouwd werd tot een coronaquarantaine-afdeling.
Hoe ambulances dag en nacht met gillende sirenes af en aan reden, en niet meer wisten waar er nog plek was voor hun patiënt.
Ik weet nog goed hoe alle verloven van ons personeel werden ingetrokken. Iedereen moest aan de bak om de instroom van patiënten met corona op te kunnen vangen.
Dit was onze realiteit. 

Niemand wist wat er precies aan de hand was, totdat het virus werd geïdentificeerd. Daarna wist niemand hoe dodelijk het virus zou zijn en vooral zou gaan worden, want virussen zijn verraderlijke pathogenen.
Sommige mensen probeerden een experimentele behandeling, waarvan er uiteindelijk geen enkele aansloeg, en enkele zelfs averechts werkten.
Mensen gingen dood, veel meer dan wij ooit hadden in gezien bij een 'gewone' griepgolf.

Ondertussen haalde men in een ander deel van het land de schouders op. Overdrijven jullie niet een beetje? Bij ons liggen de ziekenhuizen leeg, zei men dan. Totdat ook bij hen de ambulances kwamen.
Beelden uit andere landen van doodzieke mensen en stapels lijkkisten. Het leek een pandemie van ongekend formaat te worden.

Ik weet ook nog goed hoe ik de eerste lockdown accepteerde. We konden het gewoon niet aan om iedereen tegelijkertijd ziek te laten worden. Daarvoor was het percentage mensen dat, indien ziek, ondersteuning in het ziekenhuis nodig had gewoon te groot.
Ik zag hoe mijn dochters achter de computer les volgden en elke dag een beetje verder wegkwijnden.
Ik zag hoe studenten hun baan in de horeca verloren en in acute geldnood kwamen.
Ik zag hoe oude mensen in verpleeghuizen in hun eentje moesten sterven.
Onze poli's werden gesloten en patiënten werd zorg onthouden. Behandelingen voor kanker werden uitgesteld, radiologische onderzoeken niet gemaakt.

Toen de vaccinatie nagenoeg verplicht werd, dacht ik zelf: 'Ik doe hier niet aan mee, want ik geloof niet in vaccinaties. Als ik ziek word, dan zie ik dan wel weer.' Toch heb ik mij laten vaccineren. Niet voor mijzelf, maar om de zorg te ontlasten.
De booster nam ik ook nog, anders kon ik niet op reis. Daarna vond ik het wel welletjes.
De lockdown duurde mij te lang. Ik fietste 's avonds over straat en hield de wegen in de gaten, want je wist maar nooit uit welke hoek de politie kwam. Het was wel heerlijk rustig, zonder al die auto's. De vogels hadden de tijd van hun leven.
Ik weet nog hoe er rellen ontstonden en ik de schade met eigen ogen zag. Toch durfden we het niet los te laten. We bleven hameren op het belang van de lockdown en van de vaccinaties.

Nu zijn we een aantal jaar verder. Corona heeft zichzelf tot gewone griep gereduceerd, zoals de virologie dat had voorspeld. De economie is weer op gang gekomen.
Nu spreken de mensen zich uit die destijds tegen de maatregelen waren. Dat is prima. Iedereen heeft een mening en is vrij om deze te delen.
Maar in die meningen mis ik soms nuance. Het lijkt wel alsof men de eerste golf vergeten is. Men focust op de negatieve gevolgen van de vaccinaties en de lockdown, zonder de reden ervoor te benoemen.

Op LinkedIn zie ik getallen over oversterfte heen en weer vliegen. Iedereen claimt zijn eigen waarheid. Zelf weet ik het niet, ik heb er te weinig verstand van. Oversterfte is een enorm complex begrip dat je niet tot een simpele grafiek kan reduceren. Maar dat willen we wel, zo zitten wij mensen nou eenmaal in elkaar. De realiteit is veel te ingewikkeld voor ons simpele verstand.

Wat ik maar wil zeggen, is dit. Er is in deze geen waarheid.

Er was sprake van een crisissituatie. Volgens mij hebben wij het als land tijdens de eerste golf helemaal niet zo slecht gedaan. Daarna zijn er allerlei maatregelen getroffen waar we met z'n allen een brede, maatschappelijke discussie over kunnen voeren, zodat we het de volgende keer net iets anders kunnen aanpakken.

Maar die discussie wordt nauwelijks gevoerd. In plaats daarvan is het naming and shaming, terugkijken met verwijtende vingers. Het contingent complotgelovers sluit de rijen, en alle partijen slingeren informatie in de ether die berust op onvoldoende kennis en half begrip (zoals onze mening dat altijd doet).

Ik vind dat jammer. Is dit de reden waarom de mens zo slecht lijkt te leren van zijn fouten? Omdat we niet willen toegeven dat we het niet weten? Omdat we onze mening als feit gaan zien en onze eigen waarheid als algemene waarheid?

Als ik naar mijn eigen kinderen kijk, dan zie ik dat ze al lang over de lockdown heen zijn. Dat is de kracht van een kind: ze blijven niet hangen in het verleden. Ze gaan door met hun leven. Daar kunnen wij nog wat van leren.

Gezond en ongelukkig

 Ik las een blog over een man die de ziekte van Parkinson kreeg. Hij is niet bij de pakken neer gaan zitten, maar heeft een reis door Afrika gemaakt die uiteindelijk 18 jaar duurde. De experience of a lifetime. Een reis die hij nooit had gemaakt als hij geen Parkinson had gekregen.

Gezondheid telt in onze wereld als een groot goed. Steeds meer wordt ingezet op preventie en leefstijl, met als doel: niet ziek worden.
Maar ziek worden hoort bij het leven. Net als ongeluk, tegenslag en de dood.
Misschien kunnen we op een andere manier gaan kijken naar ziekte en gezondheid. Misschien zou gezondheid niet langer het hoogste doel moeten zijn, maar is persoonlijk welbevinden veel belangrijker. Wil je gezond en ongelukkig oud worden, of wil je gelukkig leven en eerder sterven? Veel mensen zouden voor het laatste kiezen, maar de zorg lijkt daar niet in mee te willen gaan.

Gezond zijn is niet per definitie een positief iets. Het kan ervoor zorgen dat je verstrikt blijft in het web van werk, gezin en verantwoordelijkheden en je geen tijd hebt om de dingen te doen die je écht fijn vindt. Die stel je uit tot na je pensioen. Een reis naar Afrika bijvoorbeeld.
Wat als een chronische ziekte of een verkapt doodsvonnis ertoe leidt dat je besluit om in het moment te gaan leven en de dingen te gaan doen waar je daadwerkelijk blij van wordt? Het aantal films en boeken over dit thema is eindeloos en de les is telkens hetzelfde: wacht niet tot het moment dat je niet anders meer kan, maar begin nu met leven.

Het gaat er namelijk niet om wat je niet meer kan, het gaat erom wat je wel nog kan. De voorbeelden van mensen met een chronische ziekte die tot grootste dingen zijn gekomen, is eveneens lang. Een beperking kan bevrijdend werken. Ik las ooit een artikel dat 'de superioriy of inferiority' benoemde - hoe bepaalde gebieden in de hersenen meer actief worden als andere beschadigd zijn. Waarom een blinde beter kan horen dan een ziende.

De manier waarop wij omgaan met ziekte is misschien wel bepalender voor de impact op ons welbevinden dan de ziekte zelf. Als je de ziekte als een vijand ziet, als iets wat jou is aangedaan door het lot of door anderen (en voor je het weet heb je een complot te pakken), dan voed je jezelf met negatieve energie. Dan heeft de ziekte veel meer negatieve impact op jouw leven dan wanneer je het omarmt als een deel van jezelf.
Er zijn veel onderzoeken die dit idee ondersteunen. Chronische pijn is hier een voorbeeld van. Dat is een van de redenen waarom ik cannabis als pijnmedicatie aanraad. Men vermoedt dat cannabis niet zozeer de pijn zelf vermindert, maar het makkelijker maakt om met de pijn te kunnen leven. Acceptatie in plaats frustratie.

Als dit voor ziekte geldt, zou het dan ook voor de dood zo zijn? Hoe gaan wij om met onze sterfelijkheid, hoe gaan wij om met tegenslag en ongeluk? Ik denk dat daar een wereld te winnen valt. De zorg zou zich niet op preventie kunnen richten, maar op acceptatie. Op het leren omgaan met ziekte, met het leven en alles wat daarbij hoort.

Maar onze maatschappij is ingericht op gezonde mensen. Op mobiele mensen die volwaardig deel kunnen nemen aan het arbeidsproces. Wie ziek is, is zwak en zielig. Wie ziek is, heeft pech.
Door gezondheid als hoger doel te benoemen, maak je van de chronisch zieken verliezers. Ze voldoen niet aan de norm en worden daar dagelijks mee geconfronteerd. Met de opkomst van preventie en leefstijl komt er ook nog een beschuldigend vingertje bij. Heb jij wel genoeg gedaan om gezond te blijven? In hoeverre is het je eigen schuld dat je ziek bent?

Misschien is dat wel de belangrijkste les van de coronacrisis. Dat we de waardigheid van mensen nooit ondergeschikt moeten maken aan de preventie van een ziekte. Laten we de illusie loslaten dat gezond zijn normaal is. Dat is het niet. Wij worden allemaal geboren met meer gebreken dan we beseffen.
En daarom kan ik zonder zorgen carnaval gaan vieren. Ik leef tenslotte maar één keer.