Zelfverrijking is de kanker van de Westerse maatschappij. Als de zucht naar geld ongelimiteerd gaat woekeren, sterft de omgeving in armoede.
Het probleem: geld kent waarde, maar geen norm. Met belachelijke excessen tot gevolg.
In de City van London krijgen aan het eind van het jaar ongeveer drieduizend advocaten een bonus van één miljoen pond bovenop hun salaris. De nieuwe topman van een Brits Private Equity fonds krijgt bij zijn aanstelling alvast vijftig miljoen euro, nog voordat hij iets heeft laten zien. Dan valt de bonus van twintig miljoen euro voor de baas van de ABN nog mee.
Dat de alsmaar groeiende winst van die bank is behaald over de ruggen van duizenden mensen die zonder pardon werden ontslagen, heeft de topmanager nooit aan zijn vorstelijk salaris gemerkt. En zo zijn er wel meer ‘saneringen’ waarbij rücksichtsloos een hele woonwijk van werk wordt beroofd omdat topmannen en aandeelhouders, hoe rijk al, nog rijker willen worden.
En dacht u nu werkelijk dat een topmanager die betaald wordt in aandelen van een bedrijf er alles aan doet om dat bedrijf beter te maken? Niet dus. Telkens weer blijkt dat hij er vooral op uit is zijn aandelen meer waard te maken, en daar zit een wezenlijk verschil. Prestatie-gebonden aandelen leiden vooral tot korte termijn strategie waarbij de gewone werknemers zoveel waard zijn als hun ontslag oplevert. De topman van Numico verdiende het absurde bedrag van achtenzeventig miljoen euro door eerst de koers te laten dalen, vervolgens een flink pakket prestatiegebonden-aandelen te regelen, en hierna het bedrijf weer op zijn normale manier te laten werken. Bingo.
Ander voorbeeld. Een journalist van de NRC heeft de werkwijze van de private equity fondsen blootgelegd. Die jongens zijn zeg maar de hooggradige maligne tumoren van het kapitalisme. Ze kopen met een beetje privé-kapitaal, en daarom los van de meeste regelgeving, grote conglomeraten op (zoals VNU, PCM, en SBS). Het overgrote deel van de overnamesom betalen ze echter niet uit eigen zak, maar met de kasreserves van het bedrijf dat ze kopen, en daarbovenop met dure leningen die ze via hetzelfde bedrijf afsluiten. Zo verandert binnen een mum van tijd een gezonde winstgevende onderneming in ziek arm bedrijf met een flinke schuldenlast. Dus moet de boel dan gesaneerd worden, en verdienen de managers ook nog wat aan de ontslagrondes.
Saillant detail is overigens dat bedrijven die rood staan geen belasting meer betalen, maar juist geld terug krijgen. Let wel, belastinggeld waar u en ik aan mee hebben betaald, en dat dus regelrecht in de zakken van de private equity jongens verdwijnt. Eerlijk? Ik dacht het niet.
Begrijp me goed, ik ben niet tegen persoonlijke verrijking. Een beetje liberalisme is mij niet vreemd. Iemand die beter zijn best doet dan een ander mag daar best beloond voor worden.
Maar de verhoudingen zijn zoek. De waarde van werk wordt in het huidige kapitalisme afgemeten aan de hoeveelheid geld die ermee gemoeid gaat, en niet aan wat het werkelijk waard is voor de maatschappij. Zo is geld an sich een hoger doel geworden.
Niemand maakt mij wijs dat de topman van een beursgenoteerd bedrijf een zwaardere baan heeft met meer verantwoordelijkheid dan een piloot van een Boeing 767 die jaarlijks veertigduizend mensen in zijn kist vervoerd, een hartchirurg die iedere dag eigenhandig weer een leven redt (althans, meestal), of een rechter die over de vrijheid van duizenden mensen beslist. Toch verdient een beetje topmanager vele malen meer dan deze vakmensen.
Zo trekt de heersende cultuur van schaamteloze hebzucht langzaam de angel uit het solidariteitsprincipe. Onze overheid probeert nog enig chemotherapeutisch werk te doen, met halve maatregelen waarop het clubje rijken nota bene nog commentaar heeft ook. Hoezo sociaal besef? Denken die geldwolven nou werkelijk dat ze met niemand rekening hoeven te houden, omdat ze meer geld hebben dan de ander?
Dat doet mij denken aan de moderne versie van een klassieke hit. Ben ik te min, omdat jij meer geld hebt dan ik?
